Mary Celeste: Hayalet Gemide Ne Oldu?

5 Aralık 1872’de Dei Gratia mürettebatı Atlantik’te sürüklenen Mary Celeste brigantinini buldu. Yelkenleri düzensiz, ambarında su vardı; kaptan Benjamin Briggs, eşi, küçük kızı ve yedi mürettebat üyesi ortada yoktu. Filika ve seyir araçlarından bazıları alınmış, gemi ise yüzmeye devam etmişti. Masada sıcak yemek, kanlı kılıç ve kayıp yük gibi ünlü ayrıntıların çoğu gerçek soruşturma kaydından değil, sonradan yazılmış hikâyelerden gelir.

Gemi ne taşıyordu?

Mary Celeste New York’tan Cenova’ya 1.701 varil endüstriyel alkol götürüyordu. Kargo patlayıcı buhar üretebilirdi; dokuz varilin daha sonra boş olduğu görüldü. Gemi tamamen kuru değildi: Ambarında yaklaşık bir metre su vardı, iki pompadan biri sökülmüş, iskandil çubuğu ve filika kayıptı.

Buna karşı gövde denize elverişliydi ve kargonun çoğu yerindeydi. Mürettebatın eşyaları yağmalanmamıştı. Bu tablo korsan saldırısından çok, geminin batacağına dair yanlış veya geçici bir değerlendirmeyle terk edildiğini düşündürür.

Son kayıt bize ne söylüyor?

Seyir defterindeki son giriş 25 Kasım’da, Azorlar’daki Santa Maria yakınında yapıldı. Gemi on gün sonra yaklaşık 400 deniz mili uzakta bulundu. Kronometre hatası ve hava koşulları kaptanın konum hesabını etkilemiş olabilir. Yakınlarda kara bulunduğunu düşünen Briggs, acil durumda filikayla kıyıya ulaşabileceğini hesaplamış olabilir.

Gemiyle filika arasında halat kullanılmış olması olasıdır. Hava veya dalga halatı kopardığında, yelkenli mürettebatsız yoluna devam ederken küçük tekne açık denizde kalmış olabilir. Filika bulunmadığı için bu son aşamayı doğrulayamıyoruz.

Neden gemiyi terk etsinler?

Kaptan, pompa arızası ve ölçüm belirsizliği nedeniyle ambar su seviyesini olduğundan tehlikeli sanmış olabilir. Kargo yüklenirken ambar kapaklarının durumu, fırtına ve su girişi endişeyi artırır. Alkol buharının küçük bir patlama sesi veya kapak hareketi yaratması da geçici tahliyeyi açıklayan hipotezlerden biridir.

Deneyler alkol buharının kurum bırakmadan basınç dalgası üretebileceğini göstermiştir; fakat gemide patlamayı kesin kanıtlayan yanık yoktur. En iyi açıklama tek mucize neden değil, yanlış konum, kötü hava, arızalı pompa ve tehlikeli kargo algısının birleşimidir.

Kaptan Briggs deneyimsiz miydi?

Briggs saygın ve deneyimli bir kaptandı; geminin ortaklarından biriydi. Eşini ve iki yaşındaki kızını yanında götürmesi, yolculuğu olağan bir ticari sefer gördüğünü gösterir. Deneyim, eksik bilgi altında hatalı karar ihtimalini sıfırlamaz. İyi denizci de ailesi tehlikedeyse kısa süreli tahliyeyi seçebilir.

“Deneyimli kaptan sağlam gemiyi asla terk etmez” savı, onun gemiyi sağlam bildiğini varsayar. O anki ölçüm ve sesler bize ulaşmadı.

Cebelitarık soruşturması neden şüphe üretti?

Kurtarma ekibi gemiyi limana götürdüğünde ödül için deniz mahkemesi soruşturması açıldı. Başsavcı Frederick Solly-Flood, Dei Gratia mürettebatının dolandırıcılık veya cinayet işlemiş olabileceğinden kuşkulandı. Gemideki lekeler kan sanıldı, kesik izleri kavga kanıtı olarak incelendi; testler suç senaryosunu desteklemedi.

Şüpheci soruşturma bugün “resmî makamlar cinayeti örtbas etti” şeklinde anlatılabilir. Oysa mahkeme tam tersine cinayet ihtimalini araştırmış, yeterli kanıt bulamamıştır. Kurtarma ödülü azaltılmış olsa da mürettebat suçlanmadı.

Arthur Conan Doyle efsaneyi nasıl değiştirdi?

1884’te genç Arthur Conan Doyle, J. Habakuk Jephson’s Statement adlı kurmaca öyküyü yayımladı. Geminin adını “Marie Celeste” biçiminde yazdı ve dramatik ayrıntılar ekledi. Öykü gerçek anlatı gibi tekrarlandı; yanlış ad bile kalıcılaştı.

Daha sonraki versiyonlarda masada yarım kalmış yemek, sıcak çay, hâlâ yanan pipo ve gemideki kedi gibi sahneler çoğaldı. Buluntu raporları bu donmuş an tablosunu doğrulamaz. Mürettebat en az dokuz gün önce ayrılmıştı.

Deniz canavarı, Bermuda ve başka teoriler

Dev kalamar, korsan, deniz depremi ve paranormal kaçırılma önerildi. Gemi Bermuda Üçgeni’nde bulunmadı; Azorlar ile Portekiz arasındaydı. Korsanlar değerli eşyaları ve gemiyi bırakmış görünür. Deniz canavarı için fiziksel iz yoktur.

Bu teoriler bir şeyi doğru sezmiştir: Filikadaki insanların başına ne geldiğini bilmiyoruz. Fakat sonucun bilinmemesi, tahliyeye kadar olan kanıtları eşit olasılıklı her hikâyeye açmaz.

En makul senaryo

Mary Celeste kötü hava yaşamış, ambarına su almış ve pompa güvenilirliğini kaybetmişti. Tehlikeli alkol yükü, yanlış konum hesabı ve yakında kara olduğu düşüncesi Briggs’i gemiyi geçici olarak boşaltmaya itmiş olabilir. Mürettebat filikaya geçti, muhtemelen gemiye bir halatla bağlı kaldı; halat koptu ve açık denizde kayboldu.

Bu senaryonun her adımı belgelenmiş değildir, fakat mevcut fiziksel durumu en az ek varsayımla açıklar. Mary Celeste “mürettebatın havaya karıştığı sağlam gemi” değil, terk kararını veren insanların gerekçesini kaybettiğimiz bir deniz kazasıdır. Gizem filikanın bulunmamasında yaşar; hayaletlerde değil.

Görsel notu: Kapak, düzensiz yelkenli Mary Celeste ile kayıp filikanın olası ayrılışını, doğaüstü figür eklemeden gösterir.